🧠 Teoria i nauka

Psychologia i percepcja

Prawa psychologii poznawczej w UX. Jak ludzie przetwarzają informacje, podejmują decyzje i zapamiętują.

Wszystkie zasady

01

Prawo Millera (7 plus minus 2) Miller's Law

Pamięć krótkotrwała mieści od 5 do 9 elementów jednocześnie. W interfejsie oznacza to, że menu z 15 opcjami przeciąża użytkownika. Nawigacja główna powinna mieć 5-7 pozycji, a dłuższe listy powinny być pogrupowane w kategorie.

Tip: Policz elementy w swojej nawigacji głównej. Jeśli jest ich więcej niż 7, pogrupuj je w kategorie z rozwijanymi podmenu. To samo dotyczy zakładek, filtrów i opcji w select boxie.
02

Efekt Von Restorff Von Restorff Effect (Isolation Effect)

Element, który wyróżnia się na tle reszty, zapamiętujemy lepiej. Dlatego wyróżniony plan cenowy (np. z badge 'Najpopularniejszy') przyciąga uwagę i jest częściej wybierany. W interfejsie używaj wyróżnień świadomie, bo działają tylko wtedy, gdy jest jeden wyróżniony element.

Tip: Na stronie cenowej wyróżnij dokładnie jeden plan. Daj mu inny kolor, rozmiar lub badge. Wyróżnienie dwóch planów niweluje efekt, bo żaden nie jest wyjątkowy.
03

Efekt zakotwiczenia Anchoring Effect

Pierwsza informacja, którą widzimy, staje się punktem odniesienia dla kolejnych. W interfejsie oznacza to, że cena przekreślona (np. 299 zł) obok aktualnej (199 zł) sprawia, że nowa cena wydaje się niska. Kolejność prezentowania informacji wpływa na ocenę wartości.

Tip: Na stronie cenowej pokazuj najpierw najdroższy plan, a potem tańsze. Użytkownik zakotwiczy się na najwyższej cenie i średni plan wyda mu się rozsądny.
04

Efekt kontrastu Contrast Effect

Oceniamy elementy w porównaniu do tego, co jest obok nich, a nie obiektywnie. Mały tekst wygląda na jeszcze mniejszy obok dużego nagłówka. Wolna strona wydaje się szybka po jeszcze wolniejszej. W interfejsie musisz świadomie zarządzać kontrastem między sąsiadującymi elementami.

Tip: Kiedy chcesz podkreślić szybkość działania, pokaż porównanie 'przed i po'. Kiedy chcesz, żeby CTA było widoczne, otocz je spokojnym, neutralnym tłem zamiast jaskrawych elementów.
05

Paradoks wyboru Choice Overload (Paradox of Choice)

Im więcej opcji, tym trudniej podjąć decyzję i tym mniejsza satysfakcja z wyboru. Sklep z 24 rodzajami dżemu sprzedaje mniej niż sklep z 6. W interfejsie zbyt wiele przycisków, filtrów lub opcji powoduje paraliż decyzyjny i użytkownik opuszcza stronę.

Tip: Ogranicz liczbę opcji w każdym punkcie decyzyjnym do maksymalnie 3-5. Jeśli masz więcej, schowaj rzadziej używane opcje za przyciskiem 'Pokaż więcej' lub pogrupuj w kategorie.
06

Obciążenie poznawcze Cognitive Load

Każdy element interfejsu wymaga od użytkownika wysiłku umysłowego. Zbyt wiele elementów na raz przeciąża pamięć roboczą i użytkownik zaczyna popełniać błędy lub rezygnuje. Dlatego formularze dzielimy na kroki, a dashboardy na karty z jedną metryką.

Tip: Usuń z ekranu wszystko, co nie jest potrzebne do wykonania bieżącego zadania. Jeden ekran, jedno zadanie. Jeśli użytkownik musi pamiętać informację z poprzedniego ekranu, przypomnij mu ją.
07

Rozpoznawanie ponad przypominanie Recognition Over Recall

Łatwiej rozpoznać coś, co już widzieliśmy, niż przypomnieć sobie to z pamięci. Dlatego dropdown z opcjami jest lepszy niż puste pole tekstowe, a ostatnio odwiedzone strony powinny być widoczne w nawigacji zamiast wymagać wpisywania URL.

Tip: Zamień pola tekstowe na selecty, radio buttony lub autosuggest tam, gdzie to możliwe. Pokazuj ostatnio wybrane opcje, historię wyszukiwania i podpowiedzi. Użytkownik nie powinien musieć pamiętać tego, co może zobaczyć.
08

Prawo Jakoba Jakob's Law

Użytkownicy spędzają większość czasu w innych produktach i oczekują, że Twój będzie działał tak samo. Logo w lewym górnym rogu prowadzi na stronę główną, koszyk jest w prawym górnym rogu, a 'X' zamyka okno. Łamanie tych konwencji zmusza użytkownika do nauki od zera.

Tip: Zanim zaprojektujesz niestandardowe rozwiązanie, sprawdź, jak ten sam element wygląda w 5 najpopularniejszych produktach w Twojej branży. Jeśli wszyscy robią to tak samo, nie bądź oryginalny. Bądź przewidywalny.
09

Prawo Postela Postel's Law (Robustness Principle)

Bądź liberalny w tym, co akceptujesz od użytkownika, a konserwatywny w tym, co wysyłasz. Jeśli ktoś wpisuje numer telefonu jako '600 123 456', '+48600123456' lub '600-123-456', system powinien zaakceptować każdą wersję i sam ustandaryzować format.

Tip: W każdym polu formularza zastanów się, jakie warianty danych może wpisać użytkownik. Zaakceptuj je wszystkie i sam sformatuj do prawidłowej postaci. Nie zmuszaj użytkownika do zgadywania wymaganego formatu.
10

Funkcja ponad estetykę Function Over Aesthetics

Piękny interfejs, który nie działa, jest gorszy od brzydkiego, który działa dobrze. Estetyka jest ważna, ale nigdy kosztem użyteczności. Animacja, która opóźnia działanie, minimalistyczny design, który ukrywa kluczowe funkcje, gradientowe przyciski, które nie wyglądają na klikalne, to wszystko estetyka kosztem funkcji.

Tip: Po każdej zmianie wizualnej przetestuj, czy najważniejsze zadania (rejestracja, zakup, wyszukiwanie) nadal działają szybko i intuicyjnie. Jeśli estetyczna zmiana spowolniła zadanie, wycofaj ją.

Powiązane kategorie

Chcesz wiedzieć więcej?

Wykorzystaj psychologię w projektowaniu z pomocą AI

Sprawdź UX Toolkit for Claude →